|
سابقه استفاده از مواد خوش طعم کننده در تغذيه حيوانات به سال
1946
باز مي گردد. استفاده از اين مواد در جيره غذايي حيواناتي از قبيل
گاو، گوسفند
و ساير حيوانات مزرعه اي کاملاٌ مرسوم است، ولي کاربرد اين مواد در
صنعت طيور، توسط
متخصصين تغذيه، در حال بحث و بررسي مي باشد.
بعضي از متخصصين تغذيه مشتاق
کاربرد اين ترکيبات در تغذيه طيور هستند و برخي ديگر در اين ارتباط
هيچ گونه تمايلي
را نشان نمي دهند. بايد توجه نمود که تعداد جوانه هاي چشايي در يک
جوجه يک روزه فقط
8
عدد مي باشد و اين جوانه ها در سن 3 ماهگي به تعداد 24 عدد افزايش
مي يابند. اين
در حالي است که تعداد جوانه هاي چشايي در انسان در حدود 9000 و در
گاو در حدود
25000
عدد مي باشد. اين تفاوت تعداد جوانه هاي چشايي بين طيور، انسان و
گاو، بحث
هاي جالبي را در مورد قابليت حس چشايي در طيور مطرح مي نمايد. يکي
ديگر از نکات
قابل توجه ديگر در اين زمينه به درصد ناچيز رطوبت در خوراک طيور و
مدت زمان کوتاه
توقف خوراک در دهان آن ها باز مي گردد. تحت اين شرايط بديهي است که
قابليت حل شدن
عوامل طعم دهنده خوراک در دهان، با بازدهي بالايي اتفاق نخواهد
افتاد.
بخشي از
مطالعات علمي که در اين رابطه صورت گرفته است نشان مي دهد که در
صورت استفاده از
مواد طعم دهنده در جيره غذايي جوجه هاي گوشتي و مرغان تخمگذار، هيچ
گونه تفاوت معني
داري از نظر شدت رشد و توليد تخم مرغ رخ نخواهد داد. اين عده از
متخصصين معتقدند که
استفاده از مواد مطبوع در خوراک طيور از نظر اقتصادي ممکن است
مقرون به صرفه نباشد.
اين عقايد از ديدگاه صنعت طيور در دنيا پذيرفته شده نيست. واقعيت
آن است که
تعداد جوانه هاي چشايي با افزايش سن طيور افزايش مي يابند. اگرچه
بعضي از مکانيسم
هاي توجيهي بر اين اساس پايه گذاري شده اند که قابليت انحلال عوامل
طعم دهنده خوراک
در طول هضم غذا در دستگاه گوارش طيور بسيار پايين مي باشد، ولي اين
نکته را هم بايد
در نظر داشت که وجود اين مواد مطبوع در خوراک، مي تواند موجب تحريک
حس بويايي و در
نتيجه تحريک مصرف خوراک در پرنده شود.
وجود مواد مطبوع کننده خوراک طيور، موجب
بهبود جزيي در افزايش وزن بدن و توليد تخم مرغ مي شود ولي اين
اثرات افزايشي ممکن
است که معني دار نباشد، ولي اين عدم معني دار بودن نبايد مانع از
آن شود که ما يک
ديدگاه درست از کاربرد اين مواد را داشته باشيم.
مواد طعم دهنده خوراک، حاوي
فاکتورهاي ناشناخته اي هستند که موجب تامين سلامت پرنده مي شوند و
پرنده را در
مقابل عوامل نامساعد حفظ مي نمايند.
مواد خوراکي طبيعي به طور نسبي براي طيور
نامطلوب هستند زيرا از خوشخوراکي بالايي برخوردار نيستند. به عنوان
مثال طيور جيره
حاوي ذرت را نسبت به جيره هاي حاوي جو، چاودار و گندم ترجيح مي
دهند. طيور همچنين
از خوردن غذاهاي حاوي ترکيبات غيرمعمول از قبيل پروتئين هاي تک
سلولي، ضايعات
فرآوري شده ميوه و گياهان دارويي خودداري مي نمايند.
مواد خوراکي طبيعي با خوش
خوراکي بالا هم حاوي فاکتورهاي زائدي هستند که اثرات نامطلوبي را
بر روي خوش خوراکي
غذا مي گذارند. به عنوان مثال، در طول مدت زمان طولاني نگهداري و
ذخيره سازي اين
مواد، ترکيبات مغذي موجود در آن ها دستخوش تغييراتي مي شوند.
اکسيداسيون چربي، کپک
زدگي قند و فساد پروتئين از جمله واکنش هايي است که مواد مغذي، با
آن روبرو مي
شوند. فساد اين مواد مغذي با ارزش، موجب توليد ترکيبات معطري مي
شود که براي طيور
قابل قبول و جذاب نمي باشد و همين عامل موجب عملکرد ضعيف اين مواد
خوراکي مي شود.
مشکلات مربوط به طعم غذا، ممکن است در غذاهاي تازه هم وجود داشته
باشد. يافته
هاي تجربي نشان مي دهند که بدون استفاده از مواد خوش طعم کننده
خوراک، امکان توليد
جيره غذايي که از يکنواختي بالايي از نظر خوش خوراکي برخوردار
باشند وجود ندارد.
دليل اين امر به تفاوت شرايط کشت گياه، نوع خاک و مراحل مختلف
فرآوري گياه در
کارخانجات باز مي گردد. افزودني هاي غذايي که در جيره هاي غذايي
مختلف استفاده مي
شوند، طعم هاي متفاوتي دارند. به عنوان مثال، منابع چربي که در
خوراک مورد استفاده
قرار مي گيرند، ممکن است از بخش هايي از چربي غير خوراکي بدن
حيوانات که حاوي
ناخالصي زيادي است استخراج شوند. همچنين مواد معدني و ويتامين هايي
که در داخل يک
مکمل وجود دارند با يک کرير خاصي مخلوط مي شوند و نوع کرير انتخاب
شده در اين راستا
مي تواند طعم خوراک مصرفي را تحت تاثير قرار دهد.
افزودن مواد طعم دهنده به
جيره غذايي جوجه هاي جوان مي تواند آن ها را تحريک به مصرف خوراک
بيشتري نمايد،
زيرا جوجه هايي که تازه از تخم خارج شده اند نسبت به مصرف خوراک
رغبت چنداني نشان
نمي دهند. همچنين، غذايي که با افزودن مواد افزودني، خوش خوراک شده
باشد، از قابليت
هضم بالاتري نسبت به جيره غذايي که خوش خوراکي کمتري داشته باشد
برخوردار است.
کمبود اشتها، يکي ديگر از فاکتورهايي است که مي تواند خوش خوراکي
غذا را تحت
تاثير قرار دهد. تغييرات شرايط محيطي، هواي گرم، بيماري هاي مختلف
و وجود مواد
معدني زياد در آب مصرفي (شامل مقادير بيش از 1000 پي پي ام از هر
يک از عناصر سديم،
پتاسيم، منيزيم و کلسيم) از جمله عواملي هستند که مي توانند موجب
افت مصرف خوراک و
در نتيجه افت عملکرد حيوان شوند. مجموعه اين عوامل، توليد کننده را
مجبور به
استفاده از مواد خوش طعم کننده خوراک مي نمايد.
عوامل مطبوع کننده خوراک شامل
انواع طبيعي و سنتتيک مي باشند. افزودني هاي طبيعي از قبيل سير،
انواع ترکيبات با
خاصيت ادويه اي، زيره سياه و انواع سنتتيک شامل عصاره انواع ميوه،
وانيل، گلوتامات
سديم و ... مي باشند. اين مواد عمدتاٌ به شکل پودر تهيه مي شوند و
به همراه ساير
مواد ريز مغذي به خوراک طيور افزوده مي شوند. حد مجاز طبيعي
استفاده از اين مواد در
خوراک طيور بين 5/0 الي 5/1 درصد مي باشد. اين مقدار مصرف مي تواند
با در نظر گرفتن
فاکتورهايي از قبيل اجزاء مواد خوراکي موجود در جيره، مدت زمان
ذخيره کردن خوراک و
نوع بيماري احتمالي شايع شده در گله، به طور دقيق تعيين شود.
در مورد تاثير اين
مواد طعم دهنده بر روي صفاتي از قبيل افزايش وزن بدن و ضريب تبديل
غذايي جوجه هاي
گوشتي، 4 آزمايش انجام گرفت. نتايج اين آزمايشات نشان داد که
استفاده از مواد طعم
دهنده در جيره غذايي جوجه هاي گوشتي موجب مي شود که وزن بدن در
پايان هفته چهارم 8
گرم و در پايان هفته هشتم پرورش، 3 گرم سنگين تر از گروه شاهد
باشد. همچنين استفاده
از اين مواد موجب بهبود ضريب تبديل غذايي به ميزان 2/6% در پايان
هفته چهارم و 3%
در پايان هفته هشتم مي شود.
.
تاثير مواد مطبوع کننده خوراک بر روي برنامه هاي محدوديت
غذايي
برنامه هاي مختلف محدوديت غذايي، در مواردي از قبيل شروع
تولک بري و به تعويق انداختن شروع دوره توليدي مرغان تخمگذار مورد
استفاده قرار مي
گيرد. برنامه محدوديت غذايي به طور تجربي با استفاده از جيره هاي
غذايي با فيبر
بالا و انرژي پايين صورت مي گيرد و يا اين که مقدار خوراکي که در
اختيار پرنده قرار
مي گيرد، محدود مي شود. با کاربرد روش اول، معمولاً مقدار خوراک
مصرفي پرنده 5/1
برابر افزايش مي يابد و به دنبال آن هزينه پرورش پولت هم افزايش
خواهد يافت.
يادآوري مي گردد که منابع حاوي فيبر هم هميشه با قيمت هاي مقرون به
صرفه و اقتصادي
در دسترس نمي باشند.
کاربرد دومين روش هم به دليل انجام محاسبات دقيق براي
تعيين خوراک مصرفي هر پرنده در هر روز و اشتباهاتي که ممکن است در
اين راستا اتفاق
بيفتد، پر هزينه خواهد بود. در اينجا به نظر مي رسد که مواد
افزودني مطبوع کننده
خوراک بتوانند نقش عمده اي را ايفا نمايند. اين ترکيبات موجب تحريک
ترشح شيرابه هاي
هضمي در دستگاه گوارش طيور مي شوند و به اين ترتيب باعث افزايش
بازدهي مصرف انرژي
مي شوند. به اين ترتيب با تامين انرژي مورد نياز، مقدار خوراک
مصرفي هم کمتر مي شود
و اين امر محدوديت غذايي را با موفقيت بيشتري روبرو مي کند.
.
تاثير طعم دهنده هاي خوراک بر روي کيفيت تخم مرغ و
گوشت
بعضي از ترکيبات مطبوع کننده خوراک، موجب بهبود طعم تخم
مرغ مي شوند. استفاده از اين گونه افزودني ها موجب مي شود که طعم
تخم مرغ در مدت
زمان طولاني ذخيره سازي و حتي تحت دماي بالاي محيطي، تغييرات
نامطلوبي نداشته باشد.
اين موضوع در مورد کيفيت گوشت هم صادق است. در يکي از مطالعات صورت
گرفته در اين
ارتباط، مشخص گرديد که در گروه دريافت کننده جيره غذايي حاوي مواد
طعم دهنده، درجه
کيفيت گوشت 1/5 و در گروه شاهد درجه کيفيت گوشت 5/4 بود. مواد
مطبوع کننده جيره
غذايي طيور همچنين موجب کاهش توليد کلسترول مضر در درون گوشت مي
شوند. به عنوان
نمونه، مطالعات انجام گرفته بر روي پودر سير نشان مي دهد که در اين
جيره ها، فعاليت
آنزيم هايي که موجب تبديل کلسترول به اسيدهاي صفراوي مي شوند،
افزايش مي يابد. به
اين ترتيب کلسترول بسيار ناچيزي در لاشه ذخيره خواهد شد. در سال
هاي اخير، زيره
سياه که يکي از مواد مطبوع کننده خوراک (نان و پنير) در کشورهاي
عربي است، در جيره
غذايي جوجه هاي گوشتي هم به ميزان 500 تا 2000 پي پي ام مورد
استفاده قرار مي گيرد.
استفاده از اين ماده در جيره غذايي جوجه هاي گوشتي مي تواند موجب
کنترل آلودگي گوشت
به انواع باکتري هاي بيماريزا از قبيل سالمونلا، استرپتوکوکوس و
استافيلوکوکوس شود.
زيره سياه همچنين مي تواند موجب بهبود عارضه استرس گرمايي، افزايش
ايمني جوجه ها در
مقابل بيماري هايي از قبيل نيوکاسل و کوکسيديوز شود. اين ماده
افزودني با تحريک غدد
تيروئيد، موجب افزايش قابليت باروري در خروس ها مي شود.
به دليل جذابيت موضوع،
سعي خواهد شد که در آينده اطلاعات بيشتري در اين ارتباط در اختيار
خوانندگان عزيز
قرار گيرد.
.
.
مهندس کاميار
منتصر
|